Sytuacja awaryjna – rozlanie leku cytostatycznego

605

Leki stosowane w chemioterapii zaliczane są do leków niebezpiecznych ze względu na ich negatywny wpływ na zdrowe komórki organizmu. Możliwe działanie rakotwórcze, teratogenne i mutagenne, leki cytostatyczne wykazują nie tylko w stosunku do pacjenta, który je otrzymuje, ale również w stosunku do osób zatrudnionych przy ich przygotowywaniu i podawaniu.

Przypadkowe rozlanie czy wyciek leku cytostatycznego jest sytuacją szczególną, która wymaga podjęcia specjalnych środków ostrożności ze względu na bardzo dużą możliwość absorpcji leku przez skórę (nawet nieuszkodzoną!), błony śluzowe i drogę oddechową.

Pomimo podjętych środków ostrożności, zawsze może zaistnieć sytuacje, w której dojdzie do przypadkowego wycieku czy rozlania leku cytostatycznego. W szpitalu, w którym stosowana jest ta grupa leków, powinny zostać opracowane procedury na wypadek ich rozlania oraz dostępny powinien być zestaw awaryjny, pozwalający w sposób najbardziej bezpieczny przeprowadzić dekontaminację.

Należy pamiętać, że nawet najlepiej przygotowany sprzęt nie spełni swojej funkcji, jeżeli personel nie będzie świadomy zagrożenia i przeszkolony z zasad postępowania z cytostatykami.

Co zrobić, jeżeli dojdzie do rozlania leku cytostatycznego?

Każda pielęgniarka zatrudniona w miejscu, gdzie podaje się leki cytostatyczne, powinna wiedzieć, w którym miejscu znajduje się zestaw awaryjny na wypadek rozlania leku oraz wiedzieć jak należy postępować, kiedy doszłoby do takiego incydentu.

W punkcie, gdzie podaje się cytostatyki, może zdarzyć się rozlania leku w postaci roztworu, natomiast w miejscu jego przygotowania (Centralna Pracownia Leku Cytostatycznego) może dojść również do rozsypania cytostatyku w postaci substancji suchej.

Zestaw awaryjny powinien zawierać między innymi:

  • instrukcję postępowania, najlepiej laminowaną,
  • marker służący do oznaczenia wielkości skażenia,
  • fartuch ochronny, jednorazowy, foliowany,
  • ochraniacze na obuwie,
  • maskę ochronną P3,
  • czepek,
  • szufelkę i tekturkę,
  • 70% Spirytus Vini,
  • 0,05-0,1% NaOH (wodorotlenek sodu),
  • pesetę do usunięcia kawałków szkła
  • jednorazowy pojemnik na odpady skażone,
  • dwie pary rękawiczek ochronnych, testowanych do kontaktu z cytostatykami,
  • okulary ochronne, możliwe do założenia na zwykłe okulary i chroniące z boku,
  • materiał chłonny np. jednorazowe chusteczki, lignina, ręczniki papierowe,
  • tablicę ostrzegawczą, plastikową możliwą do ustawienia na podłodze, koło miejsca rozlania,
  • formularz na udokumentowanie rozlania.

Zasady ogólne

  • Tylko osoba przeszkolona powinna usuwać rozlany lek,
  • należy zabezpieczyć miejsce skażenia przed dostępem osób postronnych,
  • osoba, która usuwa rozlany lek, zakłada środki ochrony osobistej wyjęte z zestawu awaryjnego, według następującej kolejności: maskę, ochraniacze na obuwie, fartuch, czepek, okulary ochronne, rękawice ochronne,
  • należy zaznaczyć markerem obszar rozlania,
  • wszystkie przedmioty, które znalazły się w miejscu rozlania, muszą być traktowane jako skażone i wyrzucone do pojemnika na odpady cytostatyczne,
  • obszar skażenia powinien być sprzątany od zewnątrz do wewnątrz. Uniknie się wówczas zwiększenia powierzchni skażenia,
  • płyn zebrać przy pomocy materiału chłonnego (lignina, ręcznik papierowy), pozostałości usunąć przy pomocy szufelki i tekturki,
  • proszek usunąć przy pomocy ręcznika zwilżonego wodą, żeby nie doprowadzić do rozpylenia leku, pozostałości usunąć używając szufelki i tekturki,
  • powierzchnię skażoną należy najpierw zneutralizować ręcznikami nasączonymi 0,05% lub 0,1% roztworem NaOH, a następnie przetrzeć ręcznikami zmoczonymi w spirytusie – nie używać spirytusu w spryskiwaczu, ponieważ może dojść do dodatkowego rozpylenia leku,
  • wszystkie użyte materiały z zestawu oraz strój należy umieścić w pojemniku na odpady cytostatyczne, szczelnie zamknąć i zutylizować,
  • dokładnie umyć ręce po usunięciu skażenia,
  • pomieszczenie wywietrzyć i starać się go nie używać przez kilka godzin,
  • udokumentować zaistniałe zdarzenie, zgodnie z obowiązującymi w danej jednostce wytycznymi,
  • skompletować lub zamówić nowy zestaw awaryjny.

Bibliografia:

  1. Standardy jakościowe w farmacji onkologicznej QUAPOS (dostęp 01.03.2018)
  2. K. Chmal-Jagiełło, H. Jankowiak-Gracz, M. Bicz, E. Koczorowska, Standardy jakościowe w farmacji onkologicznej, wersja III, 2012.
  3. O. Fedorowicz, M. Kempczyńska, Postępowanie z lekiem cytotoksycznym
    w aptece szpitalnej
    , Farm Pol, 2010, 66(2): 136-140.
  4. A.C. Easty, N. Coakley, R. Cheng, M. Cividino, P. Savage i wsp. Safe handling of cytotoxics: guideline recommendations, Curr Oncol, Feb; 22(1): e27–e37, 2015. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25684994 (dostęp 01.03.2018)
  5. K. Majchrzycka, A. Brochocka, Ochrona układu oddechowego przed bioaerozolami, Bezpieczeństwo Pracy 12/2008.

Napisz komentarz

Proszę zostaw swój komentarz
Proszę podaj swoje imię